W Brukseli odbyły się międzyrządowe konferencje, podczas których otwarto lub zamknięto kolejne etapy negocjacji akcesyjnych Albanii, Czarnogóry, Mołdawii i walczącej z rosyjską agresją Ukrainy.
Author: Aleksandra Krzysztoszek
– Czegoś takiego nie mieliśmy tutaj od ponad dwóch dekad. Ostatni raz miało to miejsce w 2002 roku. To prawdziwy „superwtorek” dla rozszerzenia Unii Europejskiej, a Ukraina jest częścią tego procesu – powiedziała dziennikarzom komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos.
Przeprowadzenie czterech konferencji z państwami kandydującymi jednego dnia zdarza się niezwykle rzadko, zauważa agencja Associated Press, przypominając jednocześnie o wielkim rozszerzeniu z 2004 r., gdy do Unii przystąpiło naraz dziesięć państw (w tym Polska). Ostatnim krajem, który dołączył do UE, była Chorwacja w 2013 roku.
Potem nastąpił zastój, jeśli chodzi o rozszerzenie. W 2014 r. ówczesny nowy przewodniczący Komisji Europejskiej Jean-Claude Juncker zapowiedział, że za jego kadencji żadne nowe państwo do Unii nie przystapi.
Zgodnie z tą deklaracją Komisja Junckera, mimo powołania komisarza ds. Europejskiej Polityki Sąsiedztwa i negocjacji akcesyjnych (był nim wówczas Austriak Johannes Hahn) nie traktowała rozszerzenia jako absolutnego priorytetu.
Jeszcze w 2019 roku prezydent Francji Emmanuel Macron zapowiadał, że zablokuje każde kolejne rozszerzenie UE, dopóki sama Unia nie przejdzie gruntownych reform. Rozpoczęły się wówczas dyskusje na temat zmian traktatowych, w tym kontrowersyjnej zmiany polegającej na zniesieniu jednomyślnego głosowania nad polityką zagraniczną i podatkami.
Dopiero w obliczu ataku Rosji na Ukrainę i jego skutków pierwsza i druga Komisja Ursuli von der Leyen nadała nowy impet negocjacjom akcesyjnym. Unia Europejska stara się wspierać reformy w państwach kandydujących, bo boi się rosnących wpływów Rosji i Chin.
„Mocne argumenty” za Ukrainą w UE
Ukraina postrzega członkostwo w UE jako jedną z gwarancji bezpieczeństwa po wojnie. Najsilniejszą gwarancją byłoby członkostwo w NATO, ale jest to uznawane za niemożliwe, dopóki trwają działania wojenne.
Natowski dokument „Study on NATO Enlargement” z 1995 r. wskazuje, że państwa, „które mają spory etniczne lub zewnętrzne spory terytorialne bądź wewnętrzne spory dotyczące jurysdykcji, muszą rozwiązywać te spory pokojowymi środkami zgodnie z zasadami OBWE ”.
Jednocześnie zastrzega, że rozstrzygnięcie takich sporów jest jednym z czynników branych pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o zaproszeniu danego państwa do przystąpienia do Sojuszu.
Kwestia przystąpienia Ukrainy do Unii Europejskiej też wywołuje jednak kontrowersje, m.in. wśród rolników, którzy obawiają się konsekwencji dopuszczenia do Wspólnej Polityki Rolnej tak wielkiej rolniczej potęgi.
Kos stwierdziła jednak, że argumenty przemawiające za członkostwem Ukrainy w Unii Europejskiej „są bardzo mocne”, a przyszła architektura bezpieczeństwa Europy bez Ukrainy „jest niewyobrażalna”.
– Ukraińcy przekształcili swój kraj w militarną potęgę dysponującą zdolnościami, którym niewiele państw może dorównać, szczególnie w szybko rozwijających się technologiach dronowych – wskazała słoweńska komisarz.
Ukraina i Mołdawia otwierają drugi klaster negocjacyjny
Państwa ubiegające się o akcesję muszą zakończyć negocjacje w 33 klastrach. W ubiegłym miesiącu Ukraina i Mołdawia otworzyły negocjacje dotyczące pierwszego klastra obejmującego pięć rozdziałów związanych z wartościami i zasadami, na których opiera się Unia Europejska, takimi jak praworządność, poszanowanie praw podstawowych oraz funkcjonowanie demokratycznych instytucji.
Dzisiaj (14 lipca) oba kraje otworzyły drugi klaster (Klaster nr 6), dotyczący polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony, a także polityki handlowej, współpracy rozwojowej i pomocy humanitarnej.
– Minął zaledwie miesiąc od otwarcia Klastra nr 1 i dwa tygodnie od rozpoczęcia irlandzkiej prezydencji (w Radzie UE – red.), a dziś osiągnęliśmy kolejny kamień milowy na drodze Ukrainy do członkostwa w Unii Europejskiej, otwierając kolejny kluczowy klaster negocjacyjny dotyczący stosunków zewnętrznych – zauważył Thomas Byrne, minister stanu ds. europejskich Irlandii.
Jego zdaniem jest to świadectwo determinacji tego kraju, by proces akcesyjny był jak najszybszy. – W obecnych trudnych czasach rozszerzenie jest strategiczną inwestycją w pokój i bezpieczeństwo, stabilność oraz dobrobyt zarówno dla UE, jak i dla Ukrainy – stwierdził irlandzki minister.
Klaster 6. „Stosunki zewnętrzne” obejmuje dwa odrębne rozdziały negocjacyjne:
- Rozdział 30 – Stosunki zewnętrzne: rozdział ten obejmuje wspólną politykę handlową UE, pomoc humanitarną oraz współpracę na rzecz rozwoju, wymagając dostosowania do unijnego prawodawstwa handlowego, zobowiązań międzynarodowych oraz powiązanych stanowisk w polityce zewnętrznej.
- Rozdział 31 – Polityka zagraniczna, bezpieczeństwa i obrony: rozdział ten obejmuje wspólną politykę zagraniczną, bezpieczeństwa i obrony UE, w tym dostosowanie do stanowisk UE w polityce zagranicznej, deklaracji politycznych, sankcji oraz środków ograniczających.
Otwarcie Klastra 6. „to kolejny wyraźny sygnał, że ścieżka Ukrainy do UE stale posuwa się naprzód”, napisał w serwisie X minister spraw zagranicznych tego kraju Andrij Sybiha, dziękując Komisji Europejskiej i Irlandii jako państwu przewodzącego pracom Rady UE „za ich przywództwo i wsparcie w umożliwieniu osiągnięcia tego kamienia milowego”.
Zadeklarował, że Ukraina „pozostaje w pełni zaangażowana we wdrażanie reform i osiągnięcie pełnej zgodności z Wspólną Polityką Zagraniczną i Bezpieczeństwa UE”.
„Z niecierpliwością oczekujemy utrzymania tego pozytywnego impetu wraz z otwarciem pozostałych klastrów negocjacyjnych. Razem budujemy silniejszą, bardziej bezpieczną Europę”, napisał.
Węgry już nie blokują postępów, ale pozostają mocno sceptyczne
Jednym z najważniejszych czynników, które przyczyniły się do nowego tempa rozszerzenia Unii, była zmiana rządu na Węgrzech. Proces akcesyjny Ukrainy długo blokował ówczesny premier Węgier Viktor Orbán. Kandydatury Ukrainy i Mołdawii są ze sobą powiązane, przez co w obliczu jego sprzeciwu żadne z tych państw nie mogło posunąć się naprzód.
Obecny premier Péter Magyar jest bardziej otwarty wobec przystąpienia Ukrainy do UE, ale nie chce, aby wydarzyło się to zbyt szybko. W ubiegłym miesiącu sprzeciwił się otwarciu wszystkich klastrów jeszcze przed wakacjami, który to ambitny cel stawiał sobie Kijów.
– To kompletny absurd, że kraj, który jest w stanie wojny, ma zostać przyjęty do Unii Europejskiej. Niemożliwe jest nawet przeprowadzenie prawdziwych negocjacji dotyczących wszystkich rozdziałów akcesyjnych – powiedział z kolei w kwietniu, po zwycięskich dla jego partii TISZA wyborach parlamentarnych.
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosił w styczniu, że jego kraj dąży do przystąpienia do Unii Europejskiej już w przyszłym roku. Według Magyara nie stanie się to nawet w ciągu najbliższych dziesięciu lat.
Cele pozostałych dwóch państw
Konferencja z udziałem Albanii ma doprowadzić do tymczasowego zamknięcia negocjacji dotyczących nauki i badań, edukacji i kultury oraz stosunków zewnętrznych. Czarnogóra – która liczy na przystąpienie do UE w 2028 roku – zamyka z kolei rozdziały dotyczące polityki konkurencji i przepisów celnych.
Proces akcesyjny do UE opiera się na regule osiągnięć. Monitorowanie postępów w dostosowywaniu się do dorobku prawnego Unii Europejskiej oraz odpowiednich standardów europejskich, a także w ich wdrażaniu.